İlk görüşme
Bu vaka biraz dramatiktir, baştan söyleyeyim. Halil Bey 51 yaşında, Cebeci'de ev tekstili dükkânı var. 30 yıl baba mesleği. Eşi de dükkânda yardım ediyor.
Bir Çarşamba sabahı dükkân açtığı saatte aradı. 'Hocam, sabah kalktım sağ kulağım kapalı gibi. Çınlama var, denge bozukluğu hafif. Acil mi yoksa beklesem mi?' Telefonda anlattığı tabloya göre direkt KBB'ye yönlendirdim — Hacettepe veya Gazi'nin acil KBB. Çünkü tek taraflı ani işitme kaybı, 72 saat içinde steroid tedavisi alabilirse %50 oranında geri dönebiliyor. Her saat geçtikçe bu şans azalıyor.
Halil Bey öyle yaptı, Hacettepe'ye gitti. Acil odyometri çekildi: sağ kulak 90 dB profound kayıp, sol normal. KBB hocaları yüksek doz steroid intratimpanik (kulak içine doğrudan enjeksiyon) tedavisi başlattı. 5 gün boyunca her gün enjeksiyon. Aynı zamanda oral prednizolon.
Ne yazık ki tam geri dönüş olmadı. 1 ay sonra çekilen kontrol odyometride sağ kulak 75 dB seviyesinde kaldı — 15 dB iyileşme. Ama hâlâ ileri derece kayıp. Sol kulak normal kaldı. Klasik 'sudden idiopathic sensorineural hearing loss' tablosu — sebebi tam bilinmeyen ani sensörinöral kayıp.
Halil Bey 1.5 ay sonra bana geldi. 'Hocam, şimdi ne yapacağız?' diyordu. Ses tonu üzgün ama umutsuz değil.
Klinik yorumum
Tek taraflı ileri derece kaybı olan vakalarda 3 seçenek var:
Birinci seçenek: Etkilenmemiş kulağa hiçbir şey yapmamak — kişi sadece o kulakla yaşamaya devam eder. Dezavantajı: çift taraflı işitme avantajı (binaural advantage) kaybı, ses lokalizasyonu zorluğu, gürültülü ortamda %20-30 anlama kaybı.
İkinci seçenek: Etkilenmiş kulağa standart işitme cihazı — eğer kayıp 80 dB altında ve speech discrimination iyiyse. Halil Bey'in 75 dB'de WRS'si %42'ydi — sınırda. Cihaz bir miktar fayda sağlardı ama kompleks ses ortamlarında yetersiz kalırdı.
Üçüncü seçenek: CROS sistemi — Contralateral Routing of Signal. Sağ kulağa minik mikrofon, sol kulağa cihaz. Sağdan gelen sesler kablosuz olarak sola aktarılır. Halil Bey'in profili bunun için ideal: sol normal, sağ 'kullanılamaz'. CROS sayesinde her iki taraftan gelen sesi sol kulakla birlikte alıyor.
Halil Bey'le konuştuk. Cihaz olmamasını anlatmadım — esnaftı, müşteriyle yüz yüze çalışıyor, kasada para sayıyor, gürültülü çevre. CROS önerdim. Phonak CROS L L70 modeli — Lumity ailesiyle uyumlu, Bluetooth bağlantılı.
Programlama tarafında CROS ayarı standart cihazdan farklı. Sağdaki ünite sadece 'mikrofon' görevinde, sol cihaza streaming yapıyor. Sol cihazda iki ses sinyali işleniyor: kendi mikrofon (sol kulağa gelen ses) ve sağ taraftan gelen aktarılmış ses. Karışım dengesi önemli — fazla sağ tarafa ağırlık vermek sol kulağı yorabilir. Halil Bey'in tercihine göre %40 sağ - %60 sol denge ayarladık.
Sonuç ve sonrası
1 hafta sonra arandım. 'Hocam, ilk gün kapı çanı çaldı, ben sağa baktım — yani çanın sağ taraftan geldiğini hissettim! Bu duyguyu 2 ay özlemişim.' Bu çok ilginç çünkü CROS aslında ses lokalizasyonunu tam çözmez — sesin yönünü belirleme zayıf kalır. Ama sağdan gelen sesin 'duyulması' bile büyük bir kazanç.
3 ay sonraki kontrolde gürültüde anlama testleri yaptık. Sol tek başına %62 → CROS aktifken %78. Yaklaşık %16 puanlık iyileşme — çift taraflı sistemin yarısı kadar fayda. Halil Bey'in iş hayatında bunun karşılığı: müşterinin sağ tarafından gelen 'fiyat soruyorum' sorusunu artık net duyuyor, kasada eşi ona doğrudan konuşurken anlıyor.
Bir noktaya dikkat çekeyim: CROS Halil Bey'in vakasında 'ideal' çözüm değil, 'uygun' çözüm. Eğer steroid tedavisi 6 saat erken başlasaydı belki tam geri dönüş olurdu, hiç cihaza gerek kalmazdı. Ani işitme kaybı yaşayan herkes için mesajım: o ilk 24 saat altın saatler. KBB acile gidin, beklemeyin.
Halil Bey'in bir mesajı vardı bana, telefon görüşmesinde dedi ki: 'Ben de şanslıyım, sen telefonu açtın, doğru yönlendirdin. Acile gitmesem kim bilir ne olurdu.' Doğrusu, hocalar Hacettepe'de iyi iş çıkardı — ben sadece bir telefon görüşmesi yaptım.