İlk görüşme
Mehmet Amca'yı kızı Ayşe Hanım getirdi. Kavaklıdere'de bizimle aynı sokakta otururlar — meraklı bir tesadüf. Ayşe Hanım anlattı: 'Babam 6 ay önce annemi kaybetti. Ondan beri farklı. Soruları cevaplamıyor, anlamıyor. Bazen Ali oğlum, bunu sen mi söyledin diye soruyor — Ali 3 yıl önce vefat etti. Demans değil mi sizce?'
İşitme cihazı merkezindeyiz aslında ama Ayşe Hanım'ın özellikle gelmek istediği bir nedeni vardı: babanın doğru yere gitmesi için 'demans testi' istediğini düşünmüş — geriatri uzmanı ya da nöroloji. Doğru istek aslında. Ama bir noktayı atlamış: işitme kaybı, demans benzeri tablolar oluşturabilir. Yıllarca duymayan kişi sosyal etkileşimden kopar, soyutlanır, bu da bilişsel gerilemeye benzer görünür.
Mehmet Amca'nın klinikte halini izledim. Sorularıma kafasını sallıyordu, ama gözlerine bakıyordu — okuma yapıyordu yüzümden. Yüksek sesle 'Mehmet Bey, geç gece yatıyor musunuz?' diye sordum. 'Yok yok, erken yatarım' dedi. Bu hızlı cevap ilginç — soruyu anlamadığını ama sosyal olarak cevap vermesi gerektiğini bildiğini gösterdi. Çocukların gözünde 'demans' gibi görünen bu davranış aslında tipik bir 'duymamak ama duymuş gibi davranmak'.
Otoskopik muayene normal. Saf ses odyometride durum: 500 Hz'de bilateral 50 dB (orta), 2000 Hz'de bilateral 70 dB (ileri). 4000 Hz'de bilateral 85 dB (çok ileri). Klasik aşırı presbiakuzi tablosu. WRS sessiz ortamda %58, gürültüde %32. Yani Mehmet Amca'nın 'demans gibi' davranışı %100 işitme kaybı kaynaklı muhtemelen.
Ayşe Hanım'a anlattım. 'Bir an düşün — sürekli yarısını anlamadığın bir konuşma içinde olsan, sen ne yapardın? Susardın. Ya da sırf cevap vermek için cevap verirdin. Babanız da öyle yapıyor.' Ayşe Hanım gözleri doldu. 'Yani biz çok şey gözden kaçırdık?'
Klinik yorumum
Mehmet Amca'nın yaşı, kayıp şiddeti ve sosyal koşulları (eşi yeni vefat etmiş, yalnız yaşıyor) düşünüldüğünde cihaz seçiminde dikkat ettiklerimiz:
Çok teknolojik olmaması lazım. iPhone, app, Bluetooth — bunlar kafasını karıştırır. Basit cihaz. Pil değişimi kolay olmalı. Ayşe Hanım her gün pil değiştiremeyecek. Şarjlı tercih edildi. Sapping/whistling olmamalı — yaşlılar bundan çabuk vazgeçer. Sosyal etkileşim öncelikli — karşılıklı konuşma performansı maksimum olmalı.
Oticon Real 1 — orta üst segment cihaz, BrainHearing teknolojili. Doğal ses karakteristiği yaşlılar için en rahat olan. Şarjlı Mini RIC. Ayşe Hanım her akşam şarja koyup sabah veriyor.
Programlama: yetişkin reçetesi NAL-NL3, ama yaşlılarda kazanç değerlerini %5-10 düşük başlatıyoruz. Beyin adaptasyonu yaşlı popülasyonda yavaş — ses katalogu birden değişirse 'rahatsız edici' deneyim olur, cihaz bırakılır. İlk 4 hafta düşük gain, kontrolde artırma stratejisi.
REM yaptık. Mehmet Amca uzmanın kulağına ne tür bir prob koyduğumuzu anlayamadı, 'neyi yapıyorsun oğlum' dedi. Sabırla anlattım. Sonuçlar: hedeflerin biraz altındaydı (özellikle istekli olarak — beyin adaptasyonu için). 4. haftada hedeflerin tamına çıkarttık.
Sonuç ve sonrası
6 hafta sonra Ayşe Hanım'la kontrol için geldiler. Ayşe Hanım'ın anlattıkları çarpıcı:
'Hocam, geçen hafta babamla televizyon izliyorduk haberleri. Sunucu bir konuşmacıyı çevirdi, babam dedi ki bu adam yanlış söylüyor, böyle değil olay. Ben şaşkın kaldım. Sonra olayı tarttı yorumladı. 6 aydır yapamadığı bir şey.'
Bu çok değerli bir an aslında. Mehmet Amca'nın bilişi normaldi — sadece 'ham veri' yetersizdi. İşitme cihazı veriyi normalleştirince, bilişsel performans hemen geri geldi.
Aided WRS rakamları: sessiz %86, gürültü %62. Subjektif memnuniyet COSI ölçeğinde 4.6/5. Mehmet Amca çocuklarının torun seslerini 'tanıdığını' söyledi — eskiden 'Selin mi Damla mı' karıştırıyordu.
Bu vaka ACHIEVE çalışmasının (Lin FR et al. 2023, Johns Hopkins) canlı bir örneği. ACHIEVE 977 yaşlıda 3 yıl boyunca işitme cihazının kognitif gerileme üzerine etkisini gösterdi: %48 azalma. Mehmet Amca'nın bilişsel performans dönüşümü o çalışmanın bireysel ölçekteki yansıması.
Ayşe Hanım'a şunu söyledim: 'Geriatri konsültasyonunu istersen yine yapalım, demans değerlendirmesi için. Ama şahsi tahminim: 6 ay sonra babanın kognitif testleri normal seviyede çıkacak.' 4 ay oldu, henüz randevu almadılar — ihtiyaç duymadılar belki.